چهارشنبه , ۱ شهریور ۱۳۹۶
خانه / حضرت علامه حسن زاده آملی / حکایات،کلمات،نکات / آیا ماه رمضان‏ همیشه سى روز است؟! علامه حسن زاده آملی

آیا ماه رمضان‏ همیشه سى روز است؟! علامه حسن زاده آملی

آیا رمضان 30 روز است

آیا ماه رمضان‏ همیشه سى روز است؟!

یکى از نظریات شیخ صدوق مربوط به تعداد روزهاى ماه رمضان است.

ایشان در کتاب من لا یحضره الفقیه بعد از نقل روایاتى مى‏ فرماید: لذا شهر مبارک رمضان براى همیشه سى روز است.

درحالى‏ که روایات دیگرى هم داریم، از خاصه و در جوامع روایى عامّه که بعضى از صحابه پیغمبر فرمودند: ما در زمان رسول اللّه، ماههاى ۲۹ روزى بیش از ماههاى ۳۰ روزى روزه گرفتیم. آن‏وقت جناب صدوق چند روایت نقل مى‏ کند که حضرت شیخ الطایفه طوسى در تهذیب و استبصار نظر ایشان را رد مى‏ کند. ما فرمایشات هر دو را در درس هفتاد و پنجم کتاب دروس معرفه الوقت و القبله آورده‏ ایم.

 اینکه شیخ صدوق (ره) فرموده همیشه ماه رمضان ۳۰ روز است و روایاتى نیز در تأیید آن آورده. اشاره به یک نکته علمى دارد که متأسفانه حضرت شیخ طوسى هم در تهذیب و استبصار این را نیاورده است و بدان اشارتى نفرموده است. جناب استاد ما مرحوم علّامه شعرانى فرمودند که این روایات درست است، اما باید بین هلال و ماه اصطلاحى نجومى و هلال و ماه واقعى سماوى تمیز داده شود، این روایات ناظر به ماه نجومى است نه هلال سماوى، چون کسانى که اهل فن مى‏ باشند و در علم هیئت، ریاضیات، نجوم و زیجات واردند، مى‏دانند که رسم زیجات و ترتیب جداول آنها این‏طور است: محرم، صفر، ربیع الأول، ربیع الثانى، همینطور تا آخر، ماههاى فرد، تمام است (۳۰ روز) و ماههاى زوج، ناقص است (۲۹ روز) و این ترتیب مربوط به هلال خارجى نیست بلکه مربوط به یک روش و نظام ریاضى و محاسبه‏ اى است که باید ماهها را در جداول ازیاج تنظیم کنند، بعد مستخرج در وقت استخراج، از این تنظیم شده (تعدیلات) را که در علم هیئت و زیجات، بحثش هست، و کسور، کبیسه و … را حساب مى‏ کند، بعد از اینها منتقل مى‏ شود به هلال خارجى. پس ماه زیج مقدمه‏ اى است براى یافتن هلال خارج نه اینکه خودش ملاک باشد.

اصطلاح زیج را غربیها لاتابل و در زبان عربى جدول گویند. این‏که مرحوم‏ شهید اول در کتاب صوم لمعه فرمود: «لا اعتبار بالجدول»، جدول یعنى زیج، یعنى زیج را اعتبار نکنید، مراد این نیست که اعتبارى به علم ریاضى و هیئت نباید داشت. بلکه منظورشان این است که چون ترتیب ماه هاى زیج اینطورى است که همیشه محرم، سى روز و صفر ۲۹ روز و … یعنى همیشه فرد تمام و زوج ناقص است و جدول روى فرمول خاصى پیاده شده است، نباید آن را براى تعداد روزهاى ماه ملاک قرار داد، بلکه باید از آن ملاک، ماه خارج را استخراج کرد، بعضى در بیان این کلام شهید نوشته ‏اند: جدول یعنى تقویمهایى که استخراج مى‏ شود و به اینها اعتبارى نیست. این حضرات کلام شهید را درک نکرده‏ اند.

جناب شهید اول خیلى حساب شده نوشته. چون زیج را به زبان عربى مى‏ گویند: «جدول» و چون ترتیب زیجات به حرکت وسطى، به قاعده فرمول استخراجى تنظیم شده که ماه هاى فرد ۳۰ و ماههاى زوج ۲۹ روز و ناقص است، شهید فرموده: «لا اعتبار بالجدول»، نکته‏ اش این است ما بحمد اللّه چند تا زیج اینجا حاضر داریم، که اگر باز کنیم مى‏بینید که محرم ۳۰ روز، صفر ۲۹ روز، و …، ربیع الأول، ربیع الثانى، جمادى الأول، جمادى الثانى، رجب، شعبان، رمضان، و چون رمضان در فردهاست، همیشه تا قیام قیامت در زیجات ۳۰ روز است؛ زیرا از ماه هاى مفرد است و این مطلب را در حضور جناب امام صادق (ع) که عنوان کردند و گفتند: آقا مبناى جداول طورى هست که ماه رمضان همیشه ۳۰ روز و تمام است، امام از این عمل- اعنى نظم و ترتیب ماهها در جداول زیجات- خوشش آمده که چه خوب شده که ماه رمضان ۳۰ روز است و اسم نقص بر سر آن نیامده است. آن آقاى راوى که عادل و باتقوى و صادق هم بود و آنجا نشسته بود، متوجه حرف و تمایز این دو نشده و آمد بیرون و گفته که بله امام امضا کرده که ماه رمضان تا قیامت سى روز است.

حضرت علّامه شعرانى مى‏ فرمود: این روایاتى را که جناب شیخ صدوق در من لا یحضره الفقیه آورده، روى مبنا و برداشت آن روات عزیزى است که درست حرف امام را متوجه نشده‏ اند و حضرت شیخ طوسى هم از این جنبه ریاضى وارد نشده و این را بیان نفرموده است. فقط فرموده که: انّ هذه الأخبار لا یجوز العمل بها من وجوه منها … منها … و در این وجوهى که ذکر کرده در این نکته ریاضى وارد نشده‏ اند، ما این فرمایشات را دسته‏ بندى و تنقیح و تحریر شده در درس ۷۵ کتاب دروس معرفه الوقت و القبله آورده‏ ایم.

 

هزار و یک کلمه، ج‏۲، ص: ۴۴۸ _ حضرت علامه حسن زاده آملی

همچنین ببینید

طب در بیان حضرت علامه حسن زاده آملی

   علم پزشکی از بین رفته بود، بقراط آن را یافت. مرده بود، جالینوس زنده …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *